10.03.2025r.
Temat: Miłość w czasie kalekim.
Podręcznik s. 220-221
Cele:
1. Charakteryzuję nadawcę i odbiorcę w utworze lirycznym
2. Rozpoznaję w tekście środki stylistyczne i określam ich funkcje
3. Wypowiadam swoją opinie o utworze
4. Dostrzegam w wierszu wartości takie jak dobro, miłość, piękno
5. Odwołuję się do wiedzy o wojnie
6. Rozumiem i omawiam konteksty historyczny i biograficzny
7. Dostrzegam wpływ muzyki na nastrój wiersza
1. Aktywne wprowadzenie:
a. Przywołajcie w pamięci obrazy, które pojawiają się, gdy słyszycie sformułowania: czas pokoju, czas wojny.
b. Odczytanie biogramu poety
Byłem jak lipy szelest,
na imię mi było Krzysztof,
i jeszcze ciało – to tak niewiele”.
Krzysztof Kamil Baczyński urodził się w 1921 r. Poległ w pierwszych dniach powstania warszawskiego w 1944 r. Kiedy wybuchła II wojna światowa, był po maturze. Studiował polonistykę na tajnym uniwersytecie. W 1943 r. przerwał studia i wstąpił do Grup Szturmowych Szarych Szeregów. Po ukończeniu konspiracyjnej szkoły podchorążych został żołnierzem kompanii „Rudy” i brał udział w akcjach bojowych. W lipcu 1944 roku wstąpił do batalionu "Parasol" i został zastępcą dowódcy III plutonu 3. kompanii, w której zastał go wybuch Powstania Warszawskiego, 1 sierpnia 1944 roku. W czwartym dniu walk poległ od wrogiej kuli niemieckiego snajpera na posterunku w Pałacu Blanka. Miał zaledwie 23 lata... Tragicznym epizodem śmierci Krzysztofa były losy jego ukochanej Barbary. Zginęła kilka dni po nim, według niektórych relacji z tomikiem wierszy męża w dłoni. Krzysztof został pośmiertnie odznaczony Krzyżem Armii Krajowej i Medalem za Warszawę.
Wiersz "Basi"
W każdej przemianie podobna kręgowi czasu,
jak rok obracasz się stojąc i jeszcze stąd
widzę cię na równinach, górach i grzywach lasów,
w które światło nalewasz dzbanem splecionych rąk.
I morzu podobna przenosisz odbicie wszystkich pogód
które płynęły i grały w mosiężne kotły chmur.
Dłonią poruszysz — jest zima, uśmiechniesz się — to jesień
"Ty jesteś moje imię"
Ty jesteś moje imię i w kształcie,
i w przyczynie,
nad czyn samotny (...)
kształt w wichurze o świcie widziany...
Twórczość poety przypada na lata okupacji i obejmuje około 500 utworów. Bohaterką wielu wierszy miłosnych uczynił poeta swą młodziutką żonę, Barbarę. W 1942 r. ukazały się, konspiracyjne, wiersze poety zawarte w tomiku Poezje wybrane, które wzbudziły uznanie krytyków. Baczyński używał literackiego pseudonimu Jan Bugaj. Broniąc Pałacu Blanka na Placu Teatralnym w Warszawie, został śmiertelnie zraniony w dniu 4 sierpnia 1944 r. Należy do pokolenia twórców urodzonych na początku lat dwudziestych XX wieku, którzy wchodzili w dorosłość w czasie wojny. Walczyli w obronie ojczyzny i tworzyli literaturę. Pokolenie to nazwano Kolumbami.
Baczyński uważany jest za najwybitniejszego twórcę pokolenia wojennego. Już za życia cieszył się sporym uznaniem, zwłaszcza starszych twórców Andrzejewskiego czy Iwaszkiewicza. Twórczość Baczyńskiego charakteryzuje się dużą dynamiką zmian - ewolucją postawy wobec rzeczywistości. Zaczął pisać już jako gimnazjalista. Od 1940 publikował konspiracyjne tomiki wierszy a także anonimowo w podziemnych antologiach i czasopismach ("Dzień Warszawski", "Miesięcznik Literacki"). Na jesieni 1941 w twórczości Baczyńskiego daje się zauważyć przemianę - poeta doznaje "porażenia okupacyjnego". Ważnym elementem twórczości Baczyńskiego są erotyki poświęcone żonie, Barbarze Drapaczyńskiej.
2. Odczytanie/wysłuchanie wiersza Baczyńskiego i sformułowanie tezy interpretacyjnej:
a. Recytacja: https:// www.youtube.com/watch?v=AmfIhF9zobo - od 4.25 minuty
b. Zapiszcie w zeszycie początek zdania i dokończcie je:
Wiersz Krzysztofa Kamila Baczyńskiego mówi o ...
c. Jaki związek z treścią wiersza może mieć umieszczona pod nim data?
Czerwiec 1943 roku - okupowana Warszawa podczas II wojny światowej, która doświadczyła już pierwszego powstania - w getcie (19 kwietnia - 16 maja).
Hitlerowski terror, częste egzekucje na ludności cywilnej, uliczne łapanki, łamanie podstawowych praw człowieka to codzienna rzeczywistość mieszkańców okupowanych przez nazistów terenów.
3. Ustalenie, kim jest nadawca i adresat wiersza. (Po przeczytaniu, ćw. 3. i 4., s. 221):
a. Kim jest podmiot liryczny i jego adresat?
Podmiot liryczny: ktoś, kto doświadczył wojennej traumy, a mimo to chce stworzyć bliskiej osobie inną - wymarzoną rzeczywistość.
Adresat liryczny: osoba bliska podmiotowi lirycznemu, ktoś, kto ma moc wyrwania mówiącego z okupacyjnej rzeczywistości, kto pomoże zapomnieć o wojennym koszmarze.
b. Jaką moc ma osoba mówiąca w wierszu?
Moc niemalże czarodziejską – może przemieniać strugi powietrza w aleje brzóz, twardą ziemię w lot mleczów… Co daje mu tę moc? Może poezja, może miłość.
c. Jaka jest ostateczna wymowa wiersza?
Raczej optymistyczna, przeważają pozytywne obrazy, a choć wiersz kończy się koszmarną wizją, mowa w nim o przemienianiu straszliwej rzeczywistości w inną jakość – poezji, snu.
WAŻNE! Pierwsza część utworu stanowi spis obietnic, skierowanych do adresatki, którą prawdopodobnie jest żona Krzysztofa. Poeta deklaruje, że otworzy jej tytułowe złote niebo, że wprowadzi ją do krainy piękna i szczęścia. Ciąg poetycki obrazów przestawia świat harmonijny, radosny, świetlisty. Szczęście małżeńskie, bo to zapewne o nim mowa, przedstawione zostaje jako coś magicznego, onirycznego.
Jednak optymistyczny ton utworu ulega pod koniec zmianie. Okazuje się, że szczęście, jakie oferuje poeta, jest niejako warunkowe. Okrutna historia przypomina o sobie nawet w chwilach najbardziej radosnych uniesień. Trudno cieszyć się miłością, kiedy każdy dzień może skończyć się śmiercią ze strony okupanta, kiedy niemiecki terror jest wszechobecny. Rok 1943 to czas, kiedy II wojna światowa trwa w najlepsze, kiedy upadek przerażającego imperium Hitlera nie został jeszcze przesądzony. W utworze pojawia się jednak nadzieja, że to wszystko to zły sen. Baczyński ma nadzieję, że prawdziwą rzeczywistością jest miłość jego i Barbary, nie zaś trwając naokoło wojna. Utwór Baczyńskiego przedstawia cierpienia jego pokolenia. Kolumbowie nie mieli możliwości cieszyć się nawet spokojnie miłością dwojga ludzi.
Partykuła "jeno" (tylko) podkreśla warunek konieczny do tego, aby podmiot liryczny stworzył dla lirycznego "ty" przestrzeń wypełnioną poczuciem szczęścia, beztroski, spokoju, tętniącą życiem, które napawa się wszelkimi zmysłami.
"Ty" liryczne musi wymazać z pamięci mówiącego koszmarne obrazy wojny, które go przytłaczają. Fragment "Wyjmij mi z tych oczu szkło bolesne", można powiązać z baśnią Andersena pt. "Królowa śniegu", w której Gerda ratuje Kaja - chłopca pozbawionego uczuć i dobrych wspomnień z powodu tkwiącego w jego oku okruchu szkła z magicznego lustra wiedźmy. Stało się to możliwe dzięki poświęceniu oddanej i kochającej dziewczyny.
To pozwala nam na optymistyczną ocenę wymowy wiersza. Dzięki miłości, marzeniom o stworzeniu lepszego świata dla tych, których się kocha, można pokonać wszechobecne zło, przetrwać czas grozy.
WAŻNY KONTEKST: Poetyckie pokrewieństwo Krzysztofa Kamila Baczyńskiego z romantykami przypieczętowała historia. Baczyński żył i tworzył w czasach niewoli i walki o odzyskanie niepodległości. Biografia poety to jednak tylko tło – powiązań z romantyzmem należy szukać przede wszystkim w jego wierszach. Główne motywy jego twórczości to walka, miłość i sens dziejów tak jak było to w przypadku twórczości romantycznej.
4. Omówienie obrazów poetyckich i sposobów ich kreowania. (Po przeczytaniu, ćw. 1., 2. i 6., s. 221):
a. Powiedzcie, jaki charakter mają obrazy poetyckie, które wyłaniają się z pierwszych trzech strof tekstu. Jak wpływają one na nastrój wiersza?
W pierwszych trzech zwrotkach dominują wizje pozytywne, pełne obrazów przywołujących przyjemne skojarzenia, czwarta z kolei - na zasadzie kontrastu - przywołuje budzące grozę obrazy wojny.
b. Zapiszcie hasło obraz i zróbcie dwie strzałki od niego. Jedna strzałka to negatywne obrazy, druga - pozytywne
Negatywne obrazy: twarda ziemia, szkło tkwiące w oczach, białe czaszki, płonące łąki krwi, czarny pył bitewny, groby -> to skojarzenia z wojną, terrorem, śmiercią
Pozytywne obrazy: niebo złote, orzech pękający, by żyć, zielone listeczki, jezioro, mlecze, dym z anielskiej strzechy, różowe światła, pszczele skrzydła -> to skojarzenia ze spokojem, życiem, beztroską, błogością, szczęściem
c. Wypiszcie z wiersza przykłady środków stylistycznych, które odwołują się do zmysłów: wzroku, dotyku, słuchu. Uzupełnijcie w zeszycie tabelę z punktu 2
Wzrok
* epitet: niebo złote;
* porównanie: cienie, które prężą się jak kot ;
* metafora: ukaże jądro mleczne ptasi świt
Słuch
* epitet: brzóz przejrzystych śpiewny płyn;
* porównanie: ciszy biała nić jak ogromny dźwięków orzech;
* metafora: ogromny dźwięków orzech, który pęknie, aby żyć
Dotyk
* epitet: ziemię twardą;
* porównanie: prężą się jak kot, futrem iskrząc zwiną wszystko;
* metafora: szkło bolesne – obraz dni,
Odwołanie do różnych zmysłów potęguje wymowę obrazu pełni życia, bogactwa wrażeń. Opisywany świat urzeka bogactwem doznań, jakie niesie spokojne, beztroskie życie.
W przedstawionych obrazach dominują metafory, co sprawia, że rzeczywistość jest trudna do opisania.
Kojarzy się ona ze światem snu, gdzie kolejne sceny przenikają się, są nierealne choć przyjemne.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz